A. Mickiewicz „Świtezianka” – streszczenie i opracowanie

Narrator ballady pyta o pięknego młodego chłopca i dziewczynę, których widzi, ale nie ma o nich szerszej wiedzy. Para idzie przy świetle księżyca brzegami jeziora Świteź. Dziewczyna daje chłopakowi maliny z koszyka, a on jej kwiaty do wianka. Bohaterowie każdej nocy spotykają się pod modrzewiem. Młodzieniec jest strzelcem w borze, a o dziewczynie nic nie wiadomo. Nie wiadomo skąd przychodzi i szybko znika. Strzelec chce dowiedzieć się czegoś o swojej partnerce. Dla niego tajemnice są zbędne. Chciałby zobaczyć jej dom i poznać rodziców. Zwraca uwagę, że lato minęło i nadchodzi jesień. Pyta także czy cały czas ma czekać na dziewczynę nad brzegami jeziora. Prosi dziewczynę, żeby już nie odchodziła, zamieszkała w jego domu, w którym niczego nie brakuje.

Chateczka moja stąd niedaleka

Pośrodku gęstej leszczyny;

Jest tam dostatkiem owoców, mleka,

Jest tam dostatkiem źwierzyny”¹. 

Dziewczyna zwraca uwagę strzelca na słowa, które usłyszała od ojca: „Słowicze wdzięki w mężczyzny głosie,/ A w sercu lisie zamiary”². Rada od ojca wskazuje na to, że mężczyznom nie można ufać, ponieważ za pomocą pięknych i miłych słów zjednują sobie przychylność kobiet, ale nie mają wobec nich uczciwych zamiarów. Dziewczyna mówi, że boi się obłudy, nie ufa płomiennemu zapałowi. Pyta strzelca, czy dochowa jej wierności. Młodzieniec przyklęknął i przysiągł jej wierność. Przed odejściem dziewczyna udziela kochankowi rady.

Dochowaj, strzelcze, to moja rada:

Bo kto przysięgę naruszy,

Ach, biada jemu, za życia biada!

I biada jego złej duszy!”³.

Po tych słowach kobieta odchodzi w nieznane. Strzelec biegł za nią, ale nie zdołał jej dogonić. Skierował się w stronę wody i nad taflą widzi piękną dziewczynę.

Jej twarz, jak róży bladej zawoje,

Skropione jutrzenki łezką:

Jako mgła lekka, tak lekkie stroje

Obwiały postać niebieską⁴.

Kobieta pyta strzelca, dlaczego samotnie spaceruje nad wodą przy świetle księżyca i mówi, że nie powinien przejmować się kobietą, która go tu zwabia i zostawia samego. Proponuje mu, aby przyszedł do niej i razem będą „pląsać po dzikim krysztale”, a w nocy będą spali na liliach wodnych. Strzelec zachęcony zachowaniem kobiety zapomniał o złożonej przysiędze. Gdy bliżej przygląda się kobiecie dostrzega, że to ta sama postać, z którą widywał się pod modrzewiem. Zjawa mści się na niewiernym, mówiąc że jego ciało pochłonie ziemia, oczy zgasną, a dusza przez tysiąc lat nie zazna spokoju uwięziona pod modrzewiem. Oboje giną pod wodą – stają się cieniami. Kobieta pląsa po jeziorze, a dusza strzelca jęczy pod modrzewiem.

Wybrane środki stylistyczne

Narrator ma ograniczoną wiedzę o świecie, w którym przebywa. Nad brzegiem jeziora Świteź widzi spacerująca parę zakochanych, ale nie zna szczegółów z ich życia. Wie jedynie, że młodzieniec jest strzelcem w tutejszym borze. Natomiast o dziewczynie nie ma żadnych informacji. Zakochani widują się co noc pod modrzewiem. Strzelec chce zabrać dziewczynę do swojego domu, ale ona nie ufa mężczyźnie. prosi go o złożenie przysięgi, że będzie jej wierny. Złamanie danego słowa pociągnie za sobą bardzo przykre konsekwencje. Młodzieniec daje dziewczynie słowo, jednak w drodze powrotnej nad taflą wody ukazuje się piękna kobieta. Bohater daje się jej przekonać, że powinni być razem. Obiecuje mu wspólnie spędzany czas. Młodzieniec ulega pokusie. Okazuje się, że tak naprawdę piękną kobietą jest dziewczyna z lasku, z którą się spotykał. Ponosi zasłużoną karę za to, że złamał dane słowo. Bohaterowie giną w topieli a dusza strzelca przez najbliższe tysiąc lat będzie jęczała pod modrzewiem.

1. A. Mickiewicz, Świtezianka, ↩︎
2. Tamże, ↩︎
3. Tamże. ↩︎
4. Tamże, ↩︎