PJ (19) – Świat ducha a świat rozumu

Świat ducha a świat rozumu. Omów zagadnienie na podstawie Romantyczności Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Wstęp z tezą

Postrzeganie otaczającego świata przez ludzi oświecenia i romantyków diametralnie się od siebie różniło. Romantycy kształcili się na uniwersytetach w duchu oświeceniowym czyli opartym o racjonalizm, ale uważali, że to pogląd ograniczony w stosunku do bardziej skomplikowanego człowieka, który ma oprócz intelektu także uczucia. Spór romantyków z klasykami nie miał tylko podłoża literackiego, ale także poznawcze. Romantycy inaczej postrzegali możliwości poznania świata przez człowieka. Dla nich nie tylko rozum był władzą, która to umożliwiała. Romantycy chcieli patrzyć sercem. Moim zdaniem świat ducha i świat rozumu były ważnymi elementami sporu między klasykami a romantykami.

Argument i przykład z Romantyczności A. Mickiewicza

Ludzki rozum jest potężną władzą, która umożliwia poznanie siebie i świata, ale poza tym są jeszcze uczucia i wyobraźnia, które lepiej opisują kondycję człowieka w świecie. Adam Mickiewicz w swojej balladzie Romantyczność przedstawia historię młodej dziewczyny Karusi, która rozmawia z duchem swojego zmarłego narzeczonego. Starzec symbolizujący oświeceniowy racjonalizm stara się na zasadzie związku przyczynowo-skutkowego pokazać, że zachowanie dziewczyny jest wynikiem szaleństwa i nie należy zwracać na nią szczególnej uwagi. Atrybuty starca: szkiełko i oko, które z jednej strony symbolizują autorytet naukowy a z drugiej zmysły, które umożliwiają poznanie świata stoją na straży racjonalnego tłumaczenia obserwowanych zjawisk. Poglądu starca nie podziela narrator oraz zebrani mieszkańcy, którzy choć nie rozumieją zachowania Karusi, wierzą w to, że istnieje tak silne uczucie, którego nie może przerwać nawet śmierć. Ani mieszkańcy, ani narrator ballady nie widzą Jaśka, ale są skłonni zaufać uczuciu tych dwojga, które łączyło ich przed odejściem mężczyzny. Nie oczekują, że zrozumieją, ale nie ograniczają swojego światopoglądu tylko do prostego wyjaśnienia, że zachowanie Karusi jest szaleństwem.

Kontekst – przebieg sporu romantyków z klasykami

Ballada A. Mickiewicza była elementem szerszej dyskusji pomiędzy pokoleniem starych (oświecenie) i młodych (romantyzm), w trakcie której próbowano ustalić, jak powinna wyglądać literatura narodowa. Klasycy stali na straży antycznych wzorców i reguł oraz ściśle określonych tematów, które zasługiwały na to, żeby znaleźć się na kartach literatury. Racjonalizm jako główny nurt filozoficzny oświecenia określał, że tyko elementy rzeczywistości, które mogą zostać rozumowo lub empirycznie (zmysłowo) wyjaśnione zasługują na naukową i literacką dyskusję. Romantycy nie podzielali tego poglądu. Stali na stanowisku, że dzieją się na świecie takie rzeczy, których nie da się wyjaśnić tylko za pomocą prawd rozumu. Świat jest bardziej skomplikowany, a samego człowieka nie poznaje się tylko dzięki intelektowi i zmysłom. Młodzi postulowali, aby wprowadzić do literatury ludowość i fantastykę, czemu starzy byli całkowicie przeciwni. Debiut Mickiewicza pokazał jednak, że ma wielu zwolenników i już na zawsze w polskiej literaturze zagościły postacie i motywy, które stoją w sprzeczności z racjonalnym myśleniem

Podsumowanie

Rozum i uczucia to podstawowe kategorie, za pomocą których możemy opisać człowieka i otaczający nas świat. Dla ludzi oświecenia związki przyczynowo-skutkowe i zmysły były podstawowymi narzędziami poznawania świata. Romantycy uważali je za zbyt ograniczone i postulowali włączenie w narzędzia poznania wyobraźni i uczuć, co spotkało się ze zdecydowanym sprzeciwem starszego pokolenia. Twórczość romantyków pokazała jednak, że istnieją o wiele bardziej skomplikowane elementy rzeczywistości, których nie da się racjonalnie wytłumaczyć.