Julian Tuwim - Do krytyków
A w maju
Zwykłem jeździć, szanowni panowie,
Na przedniej platformie tramwaju!
Miasto na wskroś mnie przeszywa!
Co się tam dzieje w mej głowie:
Pędy, zapędy, ognie, ogniwa,
Wesoło w czubie i w piętach,
A najweselej na skrętach!
Na skrętach - koliście
Zagarniam zachwytem ramienia,
A drzewa w porywie natchnienia
Szaleją wiosenną wonią,
Z radości pęka pąkowie,
Ulice na alarm dzwonią,
Maju, maju! - -
Tak to jadę na przedniej platformie tramwaju,
Wielce szanowni panowie!
Kontekst historyczny
Wymowę wiersza należy rozpatrywać w kontekście wydarzeń historycznych. W 1918 roku Polska odzyskała upragnioną niepodległość i poeta-wieszcz, którego wykształcił romantyzm przestał mieć tak duże znaczenie, ponieważ nie było już tak silnej konieczności podtrzymywania ducha narodowego. Państwo powoli i mozolnie zaczynało się odbudowywać. Tym samym sztuka nie była już tak bardzo powiązana z kwestiami odzyskania niepodległości i narodu.
Codzienność jako istotny element doświadczenia poetyckiego
Wiersz opowiada o codziennym, prostym doświadczeniu, jakim jest podróż tramwajem podczas pięknego wiosennego, majowego dnia. Podmiot liryczny jest zadowolony i szczęśliwy z tej prostej aktywności, która pozwala mu się czuć częścią miasta, które tętni zżyciem. Emocje, jakie wywołuje na przejażdżka są dla podmiotu lirycznego bardzo intensywne. Rozpierająca radość wynika z kontaktu z rzeczywistością, które polega głównie na ruchu, doświadczeniu energii, dynamiki miasta i wiosennej przyrody. Miasto staje się przestrzenią pełną bodźców, których doświadcza tramwaj, będący symbolem nowoczesności. Doświadczenie codzienne jest również oddane za pomocą języka poetyckiego, w który wplecione są kolokwializmy.
Polemika z tradycyjnym modelem poezji
Wiersz skierowany jest do krytyków literackich, co obrazuje rozdźwięk pomiędzy nimi a środowiskiem twórczym. Zwrot Wielce szanowni Panowie nabiera ironicznego charakteru. Podmiot liryczny nie chce się podporządkować woli i wymaganiom krytyki literackiej. Ja mówiące w wierszu postuluje przede wszystkim autonomię poezji i swobodę twórczą. Ceni sobie możliwość wyboru tematyki poezji, która daje mu radość, nie zwracając uwagi na wymogi krytyki, które wcale go nie obchodzą. Radość, która płynie z codziennych wydarzeń jest dla niego istotniejsza, niż zewnętrznie narzucanie ważnych tematów poezji przez jej komentatorów.
Wybrane środki stylistyczne
Warto przeczytać: I. Krasicki „Do króla” – opracowanie

