I. Krasicki „Do króla” – opracowanie

Informacje wstępne

Satyra Do króla jest drugą jego publiczną wypowiedzią o królu Stanisławie Auguście Poniatowskim. Powstała na przełomie 1778 i 1779 roku. Poeta przesłał ją monarsze 19 lutego 1779 roku, a Stanisław August przyjął ją bardzo przychylnie. Po uwzględnieniu jego uwag satyra została wydana w 1779 roku jako pierwsza w tomie Satyr¹.

Interpretacja

Utwór napisany został wierszem trzynastozgłoskowym, w którym poeta przedstawia szereg zarzutów kierowanych przez przeciwników króla. Poniatowskiemu wytykano, że nie jest synem króla, wywodzi się ze szlachty. Przeszkodą w sprawowaniu rządów był również młody wiek i zbytnie interesowanie się książkami. Szlachta i magnateria przy pomocy tych argumentów sprzeciwiała się wprowadzanym przez króla reformom. Krasicki pozornie przyznaje przeciwnikom Poniatowskiego rację, ale wykorzystując ironię pokazuje absurdalność zarzutów wobec monarchy. Poeta zwraca w satyrze uwagę w przewrotny sposób, że to właśnie urodzenie w zamku zapewnia zdolności i możliwości do rządzenia krajem. Natomiast na zarzut o zbyt młodym wieku króla autor satyry odpowiada ironicznie, że siwizna i zmarszczki są odpowiednimi wyznacznikami talentów i światłego rozumu. Szlachta zarzuca Poniatowskiemu, że jest zbyt łagodny i dobry, co Krasicki kwituje radą, żeby król zaczął uciskać swoich poddanych, zdobywał władzę i posłuszeństwo poprzez strach. Ukryta w tych fragmentach jest również krytyka szlachty, która chciała, aby król za posłuszeństwo rozdawał różnego rodzaju dobra ziemskie, co pokazuje, że ten stan społeczny był zainteresowany głównie osobistymi korzyściami z wyboru nowego króla. Poeta, porównując Stanisława Augusta Poniatowskiego do monarchy niepotrafiącego czytać i pisać, ale odnoszącego sukcesy na polu bitwy, pokazuje, że rozwój nauki, kultury i sztuki jest wartością, co potwierdza powstanie za czasów panowania Stanisława Augusta Teatru Narodowego, Szkoły Rycerskiej i Komisji Edukacji Narodowej.

Satyra do króla jest zatem obroną monarchy. Krasicki wykorzystuje ironię i pozorną pochwałę argumentów szlachty i magnaterii, aby ich ośmieszyć. Pokazuje wiele negatywnych cech przeciwników króla: pychę, zazdrość, egoizm, chęć zysku, przywiązanie do przywilejów oraz niechęć do reform. Autor staje się obrońcą króla i krytykiem zacofanej części szlachty.

Wybrane środki stylistyczne

1. J. Rudnicka, Krasickiego zdanie o Stanisławie Auguście, „Roczniki Humanistyczne” 2002, t. L, z. 1, s. 27-35. ↩︎