Kowal
Całą bezkształtną masę kruszców drogocennych,
Które zaległy piersi mej głąb nieodgadłą,
Jak wulkan z swych otchłani wyrzucam bezdennych
I ciskam ją na twarde, stalowe kowadło.
Grzmotem młota w nią walę w radosnej otusze,
Bo wykonać mi trzeba dzieło wielkie, pilne,
Bo z tych kruszców dla siebie serce wykuć muszę,
Serce hartowne, mężne, serce dumne, silne.
Lecz gdy ulegniesz, serce, pod młota żelazem,
Gdy pękniesz, przeciw ciosom stali nieodporne:
W pył cię rozbiją pięści mej gromy potworne!
Bo lepiej giń, zmiażdżone cyklopowym razem,
Niżbyś żyć miało własną słabością przeklęte,
Rysą chorej niemocy skażone, pęknięte1.
Interpretacja
Wiersz przedstawia kowala w trakcie pracy, co jest przeciwstawieniem się panującemu w epoce dekadentyzmowi. Rzemieślnik usiłuje samodzielnie nadać własnemu życiu pożądany kształt, wystrzegając się niemocy i bierności.
„Drogocenne kruszce” można metaforycznie rozumieć jako wnętrze człowieka, nad którym należy pracować i je doskonalić. Kowal podejmuje tak naprawdę próbę stworzenia samego siebie. Kowal musi wykazać się siłą, cierpliwością i determinacją w opracowaniu materiału. Tak samo człowiek, aby ukształtować swoją osobowość będzie zmuszony do zmierzenia się z wieloma problemami, trudnościami i porażkami. „Bezkształtna masa kruszców”, która znajduje się wewnątrz kowala może symbolizować ludzką psychikę, która stanie się wartościowa po odpowiednim ukształtowaniu. Sam proces wykuwania serca przedstawiony jest bardzo dynamicznie. Nie należy jednak odnosić tego obrazu tylko do uczuć człowieka, ale do wszystkich istotnych sfer w jego życiu – psychiki, osobowości, duchowości i potencjału. Ludzie powinni nad sobą pracować, a gdy zetkną się z trudnościami i cierpieniem, powinni być silniejsi dzięki tym doświadczeniom. Człowiek nie jest istotą, której los jest z góry przesądzony, ale ma możliwość przekraczania własnych słabości. Silne, mężne i hartowne serce kowala może odnosić się też od filozofii F. Nietzschego, ale warto zaznaczyć, że L. Staff inspirował się tylko niektórymi elementami tej koncepcji.
Druga część sonetu brzmi wręcz brutalnie. Kowal swojemu sercu stawia twardy warunek: Jeśli okażesz się za słabe, będę musiał cię zniszczyć. Rzemieślnik nie akceptuje ludzkiej słabości, ale nie tylko w wymiarze fizycznym, ale przede wszystkim psychicznym. Człowiek musi być zdolny do podjęcia próby przezwyciężania własnych słabości i ograniczeń. Nie może popadać w marazm i bierność, akceptując wszystkie swoje niedoskonałości. Sonet można odczytywać zarówno jako manifest siły i samodyscypliny, jak i jako poetycką projekcję marzenia o człowieku zdolnym do całkowitego przezwyciężenia własnej słabości. Człowiek nie musi biernie przyjmować tego, co go spotyka. Może stać się „kowalem” samego siebie — podjąć wysiłek, poddać własną osobowość próbie i nadać jej formę zgodną z założonym ideałem2.
Wybrane środki stylistyczne
8 października 2026Średniowiecze – synteza epoki
10 października 2026PJ (3) – Wizja końca świata
12 października 2026T. Borowski „Proszę państwa do gazu” – streszczenie szczegółowe
