Utwór przedstawia wizję końca świata i Sądu Ostatecznego. Rozlega się odgłos trąby, która zapowiada nadchodzący Sąd nad całym wszechświatem i wszystkimi ludźmi. Fraza ogień skrzepnie, blask ściemnieje jest nawiązaniem do utworu F. Karpińskiego, który za pomocą tych oksymoronów opisywał przyjście Jezusa na świat. Ludzie są naznaczeni grzechem, nie mają żadnego obrońcy i obawiają się rozliczenia ich życia przez Boga. Proszą go o litość. Podmiot liryczny zwraca się do Chrystusa, którego symbolizuje głowa owinięta cierniową koroną, aby miał wzgląd na biednych ludzi, ponieważ cierpią – podobnie jak Chrystus na krzyżu. Ludzie muszą być gotowi na karę, która ich spotka w ten dzień gniewu, ponieważ są grzesznikami. Pojawia się także postać Ewy, która nazwana jest matką gwiazd i ziemi i symbolizuje biblijny grzech pierworodny, który stał się powodem, przez który ludzie musieli opuścić raj. Pojawia się także Adam, który określony jest jako potępiony. Jest to symbol całej ludzkości, której natura jest grzeszna i podatna na pomyłki. Człowiek został stworzony przez Boga na jego obraz, więc dlaczego ma tak niedoskonałą naturę, która ściąga na niego gniew pański. Człowiek z jednej strony ma niedoskonałą naturę, a z drugiej cały czas musi opierać się różnym pokusom, co nie jest dla niego łatwe. Bóg rozpoczyna swój Sąd, któremu towarzyszą pioruny. Podmiot liryczny zwraca uwagę na kondycję człowieka w świecie, w którym żyje i na to, że wobec Stwórcy człowiek jest niczym.
W trakcie Sądu słychać jęki i płacz ludzi, dusze umarłych wstają z grobu. Na końcu ziemię spowija mrok, nie ma już niczego.
Płaczów i jęków słuchasz niesłyszącym uchem
i sądzisz! Kyrie elejson! […]
I stał się koniec świata… O chwilo spokoju!
Zgasł płomienny głos proroka,
i wieczności noc głęboka
nieprzejrzaną jest dla oka. […]
Na wszystko mrok nicości nieprzebyty spłynął — Amen1.
W utworze jest przedstawiona bardzo mroczna i pełna grozy wizja końca świata, w której cała rzeczywistość zostaje ogarnięta przez chaos, cierpienie i śmierć. Bóg jawi się jako bezlitosny sędzia, który przychodzi by ukarać ludzi, których stworzył. Ludzkość nie może uciec przed tym końcem, musi ponieść konsekwencje swoich czynów. Człowiek pomimo tego, że jest stworzony na boży obraz jest tak naprawdę słaby, grzeszny, bezsilny wobec Boga i potęgi przyrody, a dodatkowo od urodzenia uwikłany w zło, które stale mu towarzyszy podczas ziemskiej egzystencji. Człowiek pomimo swej słabości buntuje się przeciwko Wszechmocnemu, ponieważ nie rozumie, dlaczego Bóg pozwala na istnienie zła, bólu i cierpienia. Podmiot liryczny, że Bóg jest częściowo odpowiedzialny za to, jak żyje ludzkość, ponieważ dał ludziom niedoskonałą i podatną na grzech naturę. Człowiek z jednej strony boi się Stwórcy, ponieważ zdaje sobie sprawę z jego potęgi, ale z drugiej ma do niego pretensje, że akceptuje zło na świecie, którego człowiek jest w jakimś sensie ofiarą. Tym samym staje się samotnym tułaczem na ziemi, którego egzystencja skazana jest na porażkę.
20 września 2026PJ (8) – Prawa boskie a prawa ludzkie
22 września 2026F. Dostojewski „Zbrodnia i kara” – str. szczegółowe cz. I rozdz. I
24 września 2026PJ (11) – Motyw tańca śmierci
- J. Kasprowicz, Dies Irae, https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/hymny-dies-irae.html (dostęp: 14.08.2026). ↩︎
