FonetykaTo dział nauki o języku, który zajmuje się dźwiękami mowy, głoskami, akcentem i intonacją.
GłoskaNajmniejszy pojedynczy dźwięk mowy możliwy do wyodrębnienia w wymówionym wyrazie. Głoski dzielimy na: samogłoski i spółgłoski. Samogłoski w języku polskim to: a, ą, e, ę, i, o, u, y. Pozostałe głoski to spółgłoski.
LiteraTo graficzny zapis głoski.
Alfabetto zbiór liter danego języka ułożony w ustalonym porządku.
Podział wyrazu na ilość głosek i liter
| Wyraz | Liczba głosek | Liczba liter |
|---|---|---|
| czajnik | cz-a-j-n-i-k 6 głosek | c-z-a-j-n-i-k 7 liter |
| wiatr | w’-a-t-r 4 głoski | w’-i-a-t-r 5 liter |
| polisa | p-o-l-i-s-a 6 głosek | p-o-l’-i-s-a 6 liter |
| komputer | k-o-m-p-u-t-e-r 8 głosek | k-o-m-p-u-t-e-r 8 liter |
| dzwonek | dz-w-o-n-e-k 6 głosek | d-z-w-o-n-e-k 7 liter |
| pani | p-a-n’-i 4 głoski | p-a-n’-i 4 litery |
| rzeka | rz-e-k-a 4 głoski | r-z-e-k-a 5 liter |
| niedźwiedź | n’-e-dź-w’-e-dź 6 głosek | n-i-e-d-z-w-i-e-d-ź 10 liter |
| inteligentny | i-n-t-e-l’-i;g-e-n-t-n-y 12 głosek | i-n-t-e-l’-i;g-e-n-t-n-y 12 liter |
| pierwszy | p’-e-r-w-sz-y 6 głosek | p-i-e-r-w-s-z-y 8 liter |
Pewnie zauważyliście, że część wymienionych w tabeli wyrazów ma te samą liczbę głosek i liter, a w niektórych przypadkach te liczby są od siebie różne. Wynika to z dwóch przyczyn.
- Głoski: cz, dz, dź, dż, sz, rz, ch – to dwuznaki czyli jedna głoska, zapisywana przy pomocy dwóch liter.
- Litera i w języku polskim pełni różne funkcje:
a) jest znakiem miękkości poprzedzającej ją spółgłoski,
b) znakiem miękkości poprzedzającej ją społgłoski i samogłoską,
c) samogłoską.
W zależności od funkcji, którą pełni w wyrazie będzie zapisywana jako osobna głoska lub tylko jako znak miękkości.
Funkcje litery „i”
| Funkcja litery „i” | Wyraz | Liczba głosek i liter |
|---|---|---|
| samogłoska | igła, | i-g-ł-a 7 głosek i liter |
| samogłoska i znak miękkości | cisza | c’-i-sz-a 4 głoski, 5 liter |
| znak miękkości | wiaderko | w’-a-d-e-r-k-o 7 głosek, 8 liter |
Z danych zamieszczonych w tabeli możemy wywnioskować, że:
- Jeśli samogłoska i jest na początku wyrazu zawsze będzie w funkcji samogłoski.
- Jeśli samogłoska i znajduje się pomiędzy dwiema spółgłoskami jest samogłoską oraz znakiem miękkości.
- Jeśli samogłoska i znajduje się pomiędzy spółgłoską a samogłoską jest znakiem miękkości.
Zapamiętaj
Jeśli i stoi przed inną samogłoską również jest osobną samogłoską, ponieważ zmiękczyć może tylko poprzedzającą spółgłoskę. Wszystkie samogłoski są miękkie. Przykład wyrazu: choinka ma ma 6 głosek i 7 liter. Pomocny w tym zadaniu może okazać się podział wyrazu na sylaby: cho-in-ka. Zwróćcie uwagę, że i w tym wyrazie tworzy nam sylabę. W takich przypadkach i zawsze występuje w funkcji samogłoski.
Sylaba (zgłoska)Odcinek wyrazu zawierający samogłoskę i wymawiany jako całość. Może kończyć się samogłoską (sylaba otwarta lub spółgłoską (sylaba zamknięta).
Podział wyrazu na sylaby
| Wyraz | Podział na sylaby | Ilość sylab w wyrazie |
|---|---|---|
| dom | dom | jedna |
| boisko | bo-is-ko | trzy |
| parasol | pa-ra-sol | trzy |
| gramatyka | gra-ma-ty-ka | cztery |
| niewinny | nie-win-ny | trzy |
| dobiec | do-biec | dwie |
Charakterystyka głosek
| Dzwięczne | 1. Wszystkie samogłoski: a, ą, e, ę, i, o, u, y 2. Spółgłoski: b, b’, d, d’, dź, dż, g, g’, h, h’, j, l, l’, ł, m, m’, n, n’, r , w, w’, z, ź, ż. |
| Bezdzwięczne | Spółgłoski: c, ć, cz, f, f’, h, h’, k, k’, p, p’, s, ś, sz, t, t’. |
| Ustne | 1. Samogłoski: a, e, i, o, u, y. 2. Spółgłoski: b, b’, c, ć, cz, d, d’, dz, dź, dż, f, f’, g, g’, h, h’, j, k, l, l’, ł, p, p’, r, s, ś, sz, t, t’, w, w’, z, ź, ż. |
| Nosowe | 1. Samogłoski: ą, ę. 2. Spółgłoski: m, m’, n, ń. |
| Twarde | Spółgłoski: b, c, cz, d, dz, dż, f, g, h, k, l, ł, m, n, p, r, s, sz, t, w, z, ż |
| Miękkie | Spółgłoski: b’, c’, ć, d’, dz’, dź, f’, g’, h’, k’, l’, m’, n’, ń, p’, r’, s’, ś, t’, w’, z’, ź |
Warto przeczytać: A. Mickiewicz „Dziady” cz. II – streszczenie i opracowanie
Już wkrótce na blogu
14 października 2026PJ (5) – Problematyka winy i kary
16 października 2026J. Kochanowski „Fraszki” cz. I – opracowanie
18 października 2026PJ (14) – Czy człowiek decyduje o własnym losie?
NewsletterPowiadomienia o nowych opracowaniach prosto na Twój e-mailZaproponuj lekturęNapisz, które opracowanie przygotować w pierwszej kolejności
Categories:
