PJ (56) – „Człowiek zlagrowany” jako ofiara zbrodniczego systemu.

„Człowiek zlagrowany” jako ofiara zbrodniczego systemu. Omów zagadnienie na podstawie utworu Proszę państwa do gazu Tadeusza Borowskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Wstęp z tezą

II woja światowa była rozległym konfliktem zbrojnym, który wyróżniał się na tle licznych wcześniejszych wojen, prowadzonych na ziemiach europejskich. Pełnoskalowy konflikt zbrojny dotknął w dużej mierze ludności cywilnej, która cierpiała na skutek decyzji zapadających w kwaterach wojskowych. Poza skutkami walk zbrojnych ludzie musieli się mierzyć także z koniecznością przebywania w obozach koncentracyjnych, które w końcowej fazie wojennej w większości stały się obozami zagłady. Moim zdaniem człowiek, który przebywał w obozie koncentracyjnym był ofiarą zbrodniczej polityki nazistowskich Niemiec.

Argument i przykład z Opowiadań T. Borowskiego

Więzień obozu koncentracyjnego musiał zrezygnować ze znanych wcześniej wartości moralnej, aby przeżyć w obozie, a to całkowicie zmieniało jego postrzeganie samego siebie oraz innych. Tadek narrator i równocześnie bohater opowiadania Ludzie, którzy szli przebywa w obozie w Oświęcimiu. Więźniowie budują boisko do gry w piłkę, które leżało w pobliżu torów kolejowych, obozu cygańskiego i obozu kobiecego. Zawodnicy, którzy grali obserwowali rozładunek transportów oraz wielkie rzesze ludzi przywiezionych pociągami towarowymi do obozu. Część z nich była kierowana do pracy w obozie, a część bezpośrednio do komór gazowych. W trakcie gry, gdy piłka została skierowana na aut, Tadek obserwował tłum ludzi, wychodzących z wagonu. Kiedy wrócił z piłką, aby wznowić rozgrywkę, uświadomił sobie, że w tak krótkim czasie zagazowano ponad trzy tysiące osób. Gra trwała dalej, obóz cały czas funkcjonował według swojego rytmu, a ludzie cały czas szli – jedną drogą do obozu, a drugą do gazu. Wszyscy się do tego przyzwyczaili. Nocą, gdy Tadek wychodził przed blok słyszał gwar tysięcy ludzi, którzy zmierzali na śmierć. Narrator był spokojny, ale jego ciało reagowało na krzywdę, której był świadkiem.

Patrzyłem w głąb nocy, otępiały, bez słowa, bez ruchu. Wewnątrz mnie całe ciało drgało i burzyło się bez mego udziału. Nie panowałem już nad nim, choć czułem każde jego drgnienie. Byłem zupełnie spokojny, ale ciało buntowało się¹.

Zachowanie Tadka pokazuje, że więzień obozu był nieczuły na krzywdę innych, przyzwyczajał się do obserwowania cierpienia, masowego mordowania i krzywdy niewinnych ludzi, którzy do samego końca byli oszukiwani. W obozie uważano, że podtrzymywanie tej niewiedzy jest ostatnim możliwym aktem miłosierdzia wobec tych, którzy i tak muszą zginąć. Moralność obozowa była całkowicie odmienna od tej, którą ludzie uznawali przed trafieniem do lagru. W opowiadaniu Proszę państwa do gazu przedstawiony jest proces rozładowywania nowego transportu. Część więźniów kierowana jest na rampę, a wśród nich Tadek, który musiał sprzątać wagony z trupów dzieci. Było to dla niego obrzydliwe, ale wyjście na rampę było szansą, ponieważ transporty były okradane. Więźniowie obozów mogli wtedy się najeść i przemycić do bloków potrzebne rzeczy. Cierpienie niewinnych stawało się dla nich szansą na krótkotrwała poprawę ich własnego stanu, jednak kosztem całkowitego odwrócenia moralnych zasad i wyzbycia się człowieczeństwa.

Kontekst – pojęcie człowieka zlagrowanego

Człowiek zlagrowany to osoba, którego psychika, system moralny oraz ocena rzeczywistości, w której się znajduje ulegają głębokiej przemianie pod wpływem doświadczeń w obozie koncentracyjnym. Z jednej strony jest to człowiek fizycznie zniewolony, ale także psychicznie i moralnie zdegradowany. Warunki obozowe powodują, że dotychczasowy system wartości popada w kryzys i zapomnienie. Brakuje wartości, norm społecznych i poczucia bycia człowiekiem. W obozie więzień funkcjonuje w permanentnym poczuciu zagrożenia, obserwacji cierpienia i walki o przetrwanie kolejnego dnia, aby nie być skierowanym do komory gazowej. W obozie zmieniają się całkowicie relacje międzyludzkie: nikt nikomu nie ufa i dochodzi do powolnego rozpadu tożsamości. Człowiek nie wie, kim tak naprawdę jest².

Podsumowanie

Więzień obozu koncentracyjnego musiał całkowicie zmienić postrzeganie rzeczywistości, w której się znalazł. W Polsce utworzono pięć głównych obozów nazistowskich, a wśród nich największy Auschwitz-Birkenau (Oświęcim-Brzezinka), w którym zginęło ponad milion ludzi. Ci, którzy przeżyli obóz obserwowali masowe mordowanie innych, a to nie mogło wpłynąć na ich postrzeganie świata i samych siebie.

1. T. Borowski, Ludzie, którzy szli, [w:] Opowiadania, Warszawa 2022, s. 105. ↩︎
2. M. Pąkciński, Literatura łagrowa i lagrowa – ku interdyscyplinarnej definicji gatunku, „Napis”, t. XXIV, 2018, s. 198–199. ↩︎