Bohaterem i narratorem jest Egeusz, który wychowywał się w okazałej starej rezydencji, a jego rodzina od pokoleń była określana jako ród wizjonerów, co potwierdzał wystrój rezydencji wraz z bibliotecznymi dziełami. Bohater przyszedł na świat właśnie w owej bibliotece, a jego matka zmarła w czasie porodu. Egeusz jawi się jako intelektualista zainteresowany kwestami absolutu i filozofii. Całe dzieciństwo i młodość spędził na czytaniu nie zwracając uwagi na otaczającą go rzeczywistość.
W rezydencji wychowywała się także kuzynka Egeusza Berenice, która była jego przeciwieństwem.
Lecz wzrastaliśmy odmiennie, ja — chorowity i spowinięty w melancholię, ona zwinna, urocza i obdarzona nadmiarem sił żywotnych; jej dziełem była włóczęga po wzgórzach, moim — samotnicze zgłębianie ksiąg; jam żył sam w sobie, ciałem i duchem oddany najusilniejszym i najmozolniejszym rozmyślaniom — ona bez troski szła przez życie, nie myśląc o cieniach tkwiących na drodze i o niemym odlocie kruczo oskrzydlonych godzin1.
Berenice nagle zapada na trudną do określenia i rozpoznania chorobę. Jednym z jej objawów jest katalepsja czyli nagłe odrętwienie ciała i brak oznak życia. U Egeusza postępowała monomania, którą określał jako natężenie baczności. Bohater przez wiele godzin potrafił obdarzyć uwagą bardzo błahy fragment rzeczywistości np. przypis na marginesie, cień na ścianie, płomień lampy. Często potrafił trwać w swych rozmyślaniach bez ruchu i oznak życia. Rozmyślania te do niczego go nie prowadziły.
W moim zaś wypadku punkt wyjścia bywa stale błahy, chociaż w środowisku chorobliwych przywidzeń nabiera urojonej i widmowej doniosłości. Wniosków wyprowadzam mało, jeśli je w ogóle wyprowadzam i w danym razie zdążają one powrotnie do głównego przedmiotu jak do ogniska. Zaduma nigdy nie dostarcza rozkoszy i przy końcu marzeń pierwsza pobudka, daleka od zniknięcia mi z oczu, dosięga tej nadprzyrodzenie wyolbrzymiałej baczności, która stanowi główną cechę mej choroby2.
Egeusz wiele czytał, co potęgowało oznaki jego choroby, ale sytuacja Berenice nie wpływała na niego w żaden sposób. Nie próbował rozwikłać powodów jej choroby, choć żałował, że jej stan tak bardzo się pogorszył. Kiedy była zdrową, piękną kobietą nie był w niej zakochany, ale zaplanowali ślub. W stadium choroby Egeusz zaczął się jej obawiać głównie w związku z jego postępującą chorobą. Gdy pewnego dnia Berenice odwiedziła Egeusza w bibliotece. Mężczyzna zauważył, że jej stan jeszcze się pogorszył.
