PJ (18) – Wady ludzkie w krzywym zwierciadle satyry

Wady ludzkie w krzywym zwierciadle satyry. Omów zagadnienie na podstawie znanej Ci satyry Ignacego Krasickiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Wstęp z tezą

Ludzie i ich postawy są bardzo często przedmiotem poetyckiej refleksji. W wielu epokach i licznych tekstach kultury autorzy analizują kwestie społeczne. Jednym z gatunków, który służy krytyce niewłaściwych postaw jest satyra, która za pomocą ironii demaskuje i ośmiesza rzeczywistość. Z jednej strony satyra ma charakter dydaktyczny, ale z drugiej dzięki żartowi, hiperboli może wywołać uśmiech. Moim zdaniem w satyrach najczęściej ukazane są wady polskiego społeczeństwa.

Argument i przykład z Żony modnej Ignacego Krasickiego

Polskie społeczeństwo często inspiruje się zagranicznymi wzorcami, co powoduje wzmożony krytyczny stosunek do własnej tradycji, która powinna być pielęgnowana. Satyra Żona modna to rozmowa dwóch szlachciców. Jeden z nich – Pan Piotr niedawno się ożenił i jego rozmówca składa mu z tej okazji gratulacje. Nie widzi jednak entuzjazmu. Pan Piotr tłumaczy, że nie niewiele go łączy z małżonką. Ona jest wychowana w mieście, on na wsi. Ona lubi francuskie romanse i życie według nich, a Pan Piotr jest kiepskim aktorem. Między małżonkami nie ma żadnej nici porozumienia, ale mężczyzna nie zwracał na to uwagi, ponieważ interesował go tylko posag przyszłej żony. Gdy po ślubie żona modna przeprowadziła się na wieś do męża była z wszystkiego niezadowolona. Pan Piotr musiał kupić dla niej angielską karetę, przemeblować wszystkie pomieszczenia, zatrudnić nowego kucharza, urządzić na nowo ogród. Dom okazał się za mały. Żona potrzebowała osobnych pokoi, bawialni, garderoby. Sala jadalniana była za mała, a służba niekompletna – brakowało zagranicznych cukierników, pasztetników. Żona modna oczekiwała od męża wielu zagranicznych innowacji, nie doceniając oddanej służby i tradycyjnego urządzenia oraz wartości. Z jednej strony w satyrze został skrytykowany Pan Piotr, który nie przemyślał wyboru żony i zawarł małżeństwo dla majątku, a z drugiej kobieta, która nie ceni niczego, co nie ma zagranicznego pochodzenia.

Argument i kontekst z Pijaństwa Ignacego Krasickiego

Satyra może celnie obnażać wady narodowe. W Pijaństwie przedstawiona jest rozmowa dwóch szlachciców. Jeden z nich wyraźnie cierpi, ponieważ obchodził imieniny żony i przesadził z alkoholem. Zabawa się udała, goście dopisali, solenizantka cieszyła się z miło spędzonego czasu. Szlachcic następnego dnia obudził się około południa z różnymi dolegliwościami. Nie był skłonny do picia herbat i ziół. Przyszli także wczorajsi goście, więc gospodarz czuł się zobowiązany poczęstować ich alkoholem. Sam również wypił wódkę, potem po obiedzie wino. Rozmowa dotykała standardowych tematów przy stole: polityki, historii, przy których szlachcice opróżnili kolejne butelki. Jednak gdy przyszło do spornych historycznie kwestii o ocenę króla Jana III Sobieskiego oraz zwroty grzecznościowe między gośćmi a gospodarzem wywiązała się bójka. Gospodarzowi na głowie rozbito butelkę. Wszystkiemu winne było zbyt duże spożycie alkoholu. Szlachcic wraz ze swoim rozmówcą ganią alkoholizm i źle pojętą grzeczność. Jeden ze rozmówców zwraca uwagę na zalety bycia trzeźwym:

Ci, co się na takowe nie udają zbytki,
Patrz, jakie swej trzeźwości odnoszą pożytki:
Zdrowie czerstwe, myśl u nich wesoła i wolna,
Moc i raźność niezwykła i do pracy zdolna,
Majętność w dobrym stanie, gospodarstwo rządne,
Dostatek na wydatki potrzebnie rozsądne:
Te są wstrzemięźliwości zaszczyty, pobudki¹,

Natomiast drugi, który poniósł bardzo nieprzyjemne konsekwencje spożywania alholou w zbyt dużych ilościach pozornie się z nim zgadza, ale nie zamierza rezygnować ze swoich przyzwyczajeń.

Te są”. „Bądź zdrów!”
„Gdzież idziesz?”
„Napiję się wódki”².

Z rozmowy wynika zatem, że Polacy nie potrafią uczyć się na błędach, nie wyciągają właściwych wniosków z niewłaściwych decyzji i nie wyobrażają sobie życia bez alkoholu.

Podsumowanie

Satyra jako gatunek pozwala obnażyć wiele wad i zwrócić uwagę na problemy społeczne. W satyrach Ignacy Krasicki w zabawny sposób pokazuje zbytnie uleganie modom zagranicznym przez Polaków, którzy nie cenią rodzimej kultury oraz zwraca uwagę na trudny społeczny problem, jakim jest pijaństwo i brak umiaru w spożyciu alkoholu przez polską szlachtę.

1. I. Krasicki, Pijaństwo, https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/satyry-czesc-pierwsza-pijanstwo.html (dostęp: 10.11.2026). ↩︎
2. Tamże. ↩︎