Nazwa i chronologia
Antyk to epoka, która obejmuje głównie dziedzictwo starożytnej Grecji i Rzymu. Nazwa epoki pochodzi od łacińskiego antiquus – „dawny, starożytny”. Za umowną początkową datę epoki uznaje się 776r. p.n.e., czyli od pierwszych igrzysk a za końcową datę przyjmujemy 476 r. p.n.e., czyli po upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego.
Kultura antyczna i teatr grecki
Grecy stworzyli podstawy europejskiej filozofii, literatury, teatru, historiografii, sztuki i refleksji politycznej. Rzymianie przejęli znaczną część greckiego dziedzictwa, przekształcając je i rozwijając w ramach własnej kultury. Grecy byli przekonani, że człowiek za pomocą rozumu (łac. logos) może poznawać otaczający go świat. Wierzenia mityczne sukcesywnie były zastępowane logiczną refleksją filozoficzną. Literatura antyczna rozwijała się początkowo w tradycji ustnej, a dopiero później została utrwalona na piśmie. Szczególnie ważne są dwa wielkie języki kultury antycznej: grecki i łaciński. Do najważniejszych autorów epoki zaliczamy: Homera – Iliada i Odyseja, Hezjoda – Teogonia, Safonę – poezja miłosna, Anakreonta – poezja biesiadna, Tyrtajosa – poezja patriotyczna, Symonidesa i Pindara – poezja bohaterska i dotycząca igrzysk.
Teatr narodził się z obrzędów religijnych związanych z kultem Dionizosa. W Atenach przedstawienia teatralne stały się ważną częścią życia publicznego. Tragedia prawdopodobnie wyrosła z uroczystości ku czci Dionizosa, a przedstawienia miały również charakter konkursowy. Najwięksi greccy tragicy to: Ajschylos – Prometeusz w okowach, Sofokles – Antygona, Król Edyp i Eurypides – Medea i Elektra. Tragedia koncentrowała się na konfliktach między jednostką, prawem, bogami, przeznaczeniem i wspólnotą. Szczególnie ważny jest motyw fatum – nieuchronnego losu. Najważniejsze pojęcia związane z tragedią grecką:
- Prolog – część tragedii poprzedzająca wejście chóru.
- Chór – grupa osób komentująca wydarzenia i oceniająca postępowanie bohaterów.
- Parodos – pieśń chóru wykonywana przy jego wejściu.
- Stasimon – pieśń chóru między kolejnymi epizodami.
- Epizod – część tragedii, w której rozgrywa się akcja i pojawiają się dialogi bohaterów.
- Exodos – końcowa część tragedii, po której chór opuszcza scenę.Fatum – nieuchronne przeznaczenie, którego człowiek nie może zmienić.
- Konflikt tragiczny – sytuacja, w której bohater musi wybrać między dwiema równorzędnymi racjami.
- Tragizm – sytuacja, w której każda decyzja bohatera prowadzi do klęski.
- Katharsis – oczyszczenie emocjonalne widza poprzez przeżywanie litości i trwogi.
- Wina tragiczna – błąd bohatera, który przyczynia się do jego upadku.
- Hybris – pycha i przekonanie człowieka o własnej wyższości nad bogami.
Grecki ideał piękna
Grecy uważali, że piękno to połączenie harmonii, proporcji i równowagi między ciałem a duszą. Starożytni byli zadnia, że piękno nie ogranicza się tyko do atrakcyjnego wyglądu i sprawności fizycznej, ale także obejmuje dobry charakter, mądrość. Piękno ciała ludzkiego było najczęściej widoczne w przedstawieniu młodego, silnego mężczyzny o harmonijnej sylwetce.
